Waar het allemaal begon
In de eerste eeuwen van het christendom duurde de voorbereiding op Pasen slechts twee dagen: Goede Vrijdag en Paaszaterdag. Later werd deze tijd steeds verder uitgebreid, totdat het Concilie van Nicea in 325 de duur officieel vaststelde op veertig dagen. Dat getal komt rechtstreeks uit de Bijbel: veertig dagen vastte Jezus in de woestijn, veertig dagen verbleef Mozes op de Sinaï, en het volk Israël trok veertig jaar door de woestijn. Veertig dagen vormen een symbolische periode van zuivering, omvorming en nieuwe keuzes.
In het jaar 602 verplaatste paus Gregorius de Grote het begin van de vastentijd naar Aswoensdag. Sindsdien start de liturgische tijd van boete en bezinning met een askruisje: een teken dat je opnieuw wilt beginnen.
Vasten door de eeuwen heen
Vroeger betekende vasten: weinig eten, geen vlees, en vaak slechts één maaltijd per dag. De kerk versoepelde de regels in de loop van de eeuwen, maar het doel bleef hetzelfde: ruimte maken voor wat echt belangrijk is, door je te onthechten van gewoontes die je kunnen afleiden van God en je naaste.
Vandaag is vasten niet meer strak voorgeschreven, maar misschien juist daardoor toegankelijker. De kern blijft: iets achterwege laten, zodat er ruimte komt voor iets anders zoals: bezinning, gebed, Bijbelstudie of andere manieren om tijd te maken voor God.
In de Rooms‑Katholieke Kerk zijn er nog steeds twee verplichte vastendagen, namelijk: Aswoensdag en Goede Vrijdag. Op deze dagen vraagt de Kerk gelovigen om te vasten (slechts één volledige maaltijd) én zich te onthouden van vlees. Deze discipline maakt deel uit van de eeuwenoude vastentraditie, die door de Kerk is gehandhaafd in onder meer het huidige kerkelijke wetboek.
Hoe mensen vandaag vasten
In onze tijd krijgt vasten allerlei nieuwe vormen. Veel mensen zoeken een manier die past bij hun leven, waarden of idealen:
Digitale vasten
Steeds meer mensen kiezen ervoor hun telefoon vaker weg te leggen, social media te pauzeren of ’s avonds geen schermen te gebruiken. De vrijkomende tijd wordt besteed aan stilte, gesprekken of aandacht voor elkaar.
Duurzaam vasten
Bewustwording van de klimaatcrisis maakt dat mensen minder vlees eten, geen plastic kopen, lokaal voedsel zoeken of de auto laten staan. Zo wordt vasten niet alleen spiritueel, maar ook ecologisch.
Consumptievasten
Zestig paar sneakers? Tien jassen? De Veertigdagentijd nodigt uit om te kiezen voor genoeg. Sommigen kopen veertig dagen niets nieuws, anderen ruimen dagelijks iets op of geven spullen weg.
Vasten met je agenda
Geen volle week, maar rustmomenten plannen: een ochtendwandeling, een half uur stille tijd, een avond zonder afspraken.
Dit alles sluit opvallend goed aan bij de oorspronkelijke bedoeling van de vasten: opnieuw leren wat genoeg is en wie je wilt zijn.
Aalmoezen in het hier en nu
Aalmoezen – geven aan wie minder heeft – vormen samen met gebed en vasten de drie pijlers van de Veertigdagentijd. De vroege Kerkvaders benadrukten dat het nooit alleen om zelfbeheersing ging, maar altijd ook om rechtvaardigheid en solidariteit.
Vandaag krijgt aalmoes geven nieuwe, creatieve vormen:
- Geld geven aan projecten die armoede bestrijden, dicht bij huis of wereldwijd.
- Vrijwilligerswerk doen: koken in de parochie, bezoeken van zieken of eenzaam geworden mensen.
- Delen van spullen: kledingruil, voedsel doneren, speelgoedacties.
- Delen van tijd en aandacht: luisteren naar iemand die alleen is, afspreken met een buur die weinig contact heeft.
Het principe blijft hetzelfde als in de eerste eeuwen: wie soberder leeft, kan meer delen.
Een traditie die meebeweegt met de tijd
De Veertigdagentijd blijkt verrassend flexibel. Waar het ooit draaide om strikte regels, is het nu een tijd van persoonlijke keuzes. En waar soberheid vroeger vooral religieus geladen was, zoeken vandaag ook veel niet‑gelovigen naar manieren om rust, aandacht en betekenis te vinden.
Toch is de kern nooit veranderd. De Veertigdagentijd is een uitnodiging om stil te staan, iets los te laten en jezelf opnieuw af te stemmen op wat je werkelijk belangrijk vindt — in geloof, in relaties, in het leven.
Veertig dagen kunnen je leven veranderen. Soms in grote stappen, maar meestal in kleine: een moment van stilte, een bewuste keuze, een vriendelijk gebaar. Zo wordt een eeuwenoude traditie nog altijd een weg naar vrijheid, aandacht en verbondenheid — precies wat deze tijd van het jaar van oudsher beoogt.
Bronnen: KRO-NCRV.nl/encyclopedie, historiek.net, petruscanisiusstichting.nl, afbeelding pixaby.com.
